تفاوت دو غيبت صغری و كبری امام زمان عليه السلام

شروع غيبت امام عصر عليه السلام هشتم ربيع الاول سال 260 هجری قمری همزمان با شهادت حضرت عسكری عليه السلام بوده است. مرحله اول اين غيبت تا روز وفات نايب چهارم حضرت، جناب شيخ ابوالحسن علی بن محمد سمری، ادامه داشته است. ايشان در روز نيمه شعبان سال 329(و به قولی328) هجری قمری در گذشت. به اين ترتيب طول مدّت مرحله اول غيبت 68 يا 69 سال قمری بوده است. با پايان گرفتن اين مرحله نه تنها هيچ زمانی توسط امامان عليهم السلام بيان نشده است، بلكه طبق احاديث متعدّد منقول از پيشوايان معصوم، تا قبل از ظهور، هيچ زمانی برای آن معين نخواهد شد، چون اصولا زمان ظهور (كه پايان غيبت مرحله دوم است) امری بدايی به شمار ميآيد. بدايی بودن به معنای قابل تغيير بودن آن است.

در گفتگويی اصبغ بن نباته از امير المؤمنين عليه السلام ميپرسد: پس از آن (غيبت) چه می شود ؟ حضرت می فرمايند:
سپس خداوند هر چه بخواهد انجام ميدهد، چون برای او بداءها و اراده ها و اهداف پايان هايی است.هيچ توضيحی در باره آنچه پس از غيبت ميشود، نداده اند و صرفاً به بيان اينكه خداوند هر كاری بخواهد انجام ميدهد، اكتفا فرموده اند. آنگاه در بيان علت اين بيان خود، اشاره فرموده اند به اينكه خداوند دارای اراده های مختلف و بداءهای گوناگون است. همچنين اهداف و اغراض مختلفی در كارهای خود (از جمله مدت زمان غيبت) دارد و پايانِ امور هم متناسب با اراده های مختلف تفاوت ميكند، چنانكه مطابق بعضی احاديث، زمانهايی برای فرج ائمّه عليهم السلام و شيعيانشان معيّن شده بوده و در مورد آنها بداء صورت گرفته است. پس هيچ وقتی برای ظهور حضرت كه پايان غيبت مرحله دوّم ايشان است، معيّن نشده و نبايد بشود.

خود ائمّه عليهم السلام نيز وقتی تعيين نكرده و نمی كنند. امام صادق عليه السلام در پاسخ به سؤال ابوبصير در باره امام قائم عليه السلام فرمودند:
تعيين كنندگان وقت(برای ظهورقائم عليه السلام دروغ ميگويند. ما خانواده ای هستيم كه (برای آن) وقتی تعيين نميكنيم.
دو مرحله غيبت امام عصر عليه السلام از جهت مدت زمان مختلف هستند. مرحله اوّل كوتاهتر و مرحله دوم بلندتر ميباشد. امام صادق عليه السلام در كلام خويش به همين تفاوت اشاره فرموده اند: قائم عليه السلام دو غيبت دارد يكی از آن دو كوتاه و ديگری دراز(مدت) است.
شايد از همين جهت، غيبت اول را" صغری" و دومی را" كبری" مينامند(يعنی كوچكی و بزرگی غيبت به اعتبار مدت زمان آن ميباشد). البتّه تعابير كبری و صغری در روايتی از معصوم عليه السلام نقل نشده است ولی مراد از آنها همين معناست.